การจักสานกระติบข้าวจากไม้ไผ่ไร่

หมวด : ของใช้/ของตกแต่ง/ของที่ระลึก

ผลิตภัณฑ์

ประวัติความเป็นมา

การจักสานเป็นงานฝีมือที่สืบทอด มาจากบรรพบุรุษจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่งเป็นเครื่องจักสานที่เกี่ยวข้อง กับวิถีชีวิต โดยเฉพาะคนอีสานที่ต้องรับประทานข้าวเหนียวเป็นอาหารหลัก และต้องใช้ไม้ไผ่สานเป็นภาชนะสำหรับใส่ข้าวเหนียวที่เรียกว่า กระติบข้าว นั่นเอง

อัตลักษณ์(เอกลักษณ์)/จุดเด่นของผลิตภัณฑ์

ซึ่งเป็นคุณสมบัติเฉพาะของไม้ไผ่ไร่
๒. ความละเอียดของเส้นตอกที่สาน จะมีอยู่ ๒ แบบ คือ แบบละเอียด จะใช้ตอกเส้นเล็ก แบบธรรมดาจะสานด้วยตอกเส้นใหญ่
๓. ความสวยงามของรูปทรงผลิตภัณฑ์ เช่น รูปหัวใจ วงรี วงกลม การสานลวดลายที่ปราณีตสวยงาม
ไม่ใช้สารเคมีในการย้อมเส้นตอก แต่ใช้สีจากธรรมชาติเช่น จากใบไม้ เปลือกไม้ ที่มีอยู่ในชุมชนท้องถิ่น

มาตรฐานและรางวัลที่ได้รับ

- เครื่องหมาย มผช.เลขที่ ๔๐/๒๕๔๖
- ผ่านโครงการคัดสรรสุดยอดหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ไทย ปี พ.ศ.๒๕๕๕ ระดับ ๒ ดาว

ความสัมพันธ์กับชุมชน

๑. เป็นแหล่งรับซื้อและจำหน่ายผลิตภัณฑ์จักสานของชุมชน ทำให้สมาชิกซึ่งเป็นคนในชุมชน มีอาชีพเสริมที่สร้างรายได้ให้กับครอบครัว
๒. มีการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนจากกำไรส่วนหนึ่ง ให้กับชุมชนและสมาชิกให้ได้รับสวัสดิการตามกฏระเบียบของกองทุน
๓. เปิดโอกาสให้ผู้ที่ต้องการเรียนรู้ด้านการประกอบอาชีพจักสาน ได้เข้ามาเรียนรู้แหล่งเรียนรู้ เพื่อนำไปเป็นอาชีพเสริมและแก้ไขปัญหาการว่างงานให้กับคนในชุมชน
ฝีมือ แรงงาน คือคนในชุมชนอย่างแท้จริง ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น จึงทำให้คนในชุมชนมีความผูกพันกันเหมือนญาติพี่น้อง มีการรวมกลุ่มเตรียมสมาชิกให้ได้รับความรู้ สร้างความเข้าใจให้ตรงกันในการพัฒนาภูมิปัญญา อีกทั้งเมื่อรวมกลุ่มครั้งแรกมีการโดยการลงหุ้นส่งสัจจะออมทรัพย์เป็นกระติบข้าว ซึ่งสมาชิกต่างได้สละทรัพย์ และแรงงานเพื่อเป็นทุนดำเนินการในการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ตามหลักการมีส่วนร่วมและพึ่งตนเอง

กระบวนการผลิต

วัตถุดิบและส่วนประกอบ

๑. ไม้ไผ่ไร่อายุไม่ต่ำกว่า ๑ ปี
๒. ไม้ไผ่บ้าน หรือไม้ไผ่บง ทีมีอายุ ๑ ปีขึ้นไปสำหรับสานฝากระติบข้าว
๓. หวายสำหรับมาเย็บฝา และฐานกระติบข้าว
๔. ฐานกระติบข้าว ทำจากไม้เนื้ออ่อน เช่นไม้งิ้วผา ต้นมะกอก ไม้ยอ ต้นมะม่วงบ้าน มะม่วงกะสอ
๕. สีจากเปลือกไม้ เช่น เปลือกกะโดนให้สีน้ำตาล สีจากใบสักให้สีแดง สีจากเปลือกไม้เค็ง(เต็ง) ให้สีเทาอมน้ำเงิน หรือสีน้ำตาล

ส่วนประกอบ
๑. พร้าสำหรับขูดผิว ผ่าไม้ไผ่ เหลาไม้
๒. เครื่องรีดตอก ซึ่งเป็นภูมิปัญญาของคนในกลุ่มทำขึ้นมาใช้ประโยชน์เอง
๓. เหล็กแหลม ใช้สำหรับเจาะรู
๔. กรรไกร สำหรับตัดฝา ตัดหวาย
๕. เลื่อยลันดา สำหรับเลื่อยบ้องไม้ไผ่ไร่
๖. ดินสอสำหรับขีดขนาดของฐาน ของฝา

ขั้นตอนการผลิต

๑. นำไม้ไผ่ไร่มาตัดเป็นท่อน ความยาวตามขนาดของกระติบที่ต้องการ ประมาณ ๓๐ ซ.ม. ถึง ๖๐ ซ.ม. แล้วนำมาขูดเปลือกออกบางๆ
๒. ผ่าไม้ไผ่เหลาให้ได้ขนาดตามความหนาหรือความกว้างของตอกตามต้องการ
๓. นำตอกไม้ไผ่มาเข้าเครื่องรีด และนำไปต้มหรือย้อมสีธรรมชาติ เสร็จแล้วนำไปตากให้แห้ง หลังจากนั้นจึงนำมาสานเป็นโครงกระติบ
๔. ขั้นตอนการทำโครงกระติบข้าวแล้วเอามาพับโครงให้เป็นสองชิ้น หลังจากนั้นมาประกอบกับฝาแล้วเย็บด้วยหวาย
๕. พับใส่ฝาอีกครั้ง แล้วใช้ด้ามพร้ากระทุ้งให้สนิท และนำมาแต่งรูปทรงโดยการบีบให้ได้รูปทรงที่สวยงาม
๖. ดึงฝาทำหูสองข้าง เจาะรูที่ฐานกระติบข้าว โดยให้ตรงกับหูทั้งสองข้าง แล้วใส่สายเชือกเป็นอันเสร็จเรียบร้อย

เทคนิค/เคล็ดลับในการผลิต

๑.ทุกขั้นตอนต้องจุ่มน้ำให้เส้นตอกและหวายอ่อนนุ่ม จักสานเข้ารูปได้สวยงาม
๒. นำผลิตภัณฑ์ที่จักสานแล้วมาอบรมควันเพื่อป้องกันการขึ้นรา และป้องกันมอด

ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มพัฒนาอาชีพบ้านด่านช้าง(จักสาน)

ที่อยู่ ๒๒๒/๘ ๑๐ - - ตำบลบ้านค้อ อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร 49110

๐๘๗-๒๒๒๓๔๗๗

-

otoptoday@gmail.com

ประธานกลุ่มผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

นางไพบูรณ์ ซองศิริ

ที่อยู่ ๒๒๒/๘ ๑๐ - - ตำบลบ้านค้อ อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร 49110

๐๘๗-๒๒๒๓๔๗๗

-

otoptoday@gmail.com

แหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์

๑. จำหน่ายที่กลุ่มจักสานบ้านด่านช้าง หมู่ ๑๐ ต.บ้านค้อ อ.คำชะอี จ.มุกดาหาร
๒. ส่งจำหน่ายที่ร้านภูฟ้า
๓. ร้าน OTOP มุกดาหาร
๔. มีพ่อค้าจากอ.โพนทอง จ.ร้อยเอ็ด จ.นครพนม อ.เมืองมุกดาหาร มารับซื้อที่กลุ่ม
๕. แสดงและจำหน่ายตามงานเทศกาล หรืองานที่หน่วยงานภาครัฐ เอกชนจัดขึ้น