ผ้าไหมแพรวา

หมวด : ผ้า เครื่องแต่งกาย

ผลิตภัณฑ์

ประวัติความเป็นมา

การทอผ้า เป็นหัตถกรรมพื้นบ้านที่ต้องอาศัยศิลปะที่เกิดขึ้น จากการสืบทอดภูมิปัญญาของบรรพบุรุษต่อเนื่องกันมาจนถึงปัจจุบัน ทุกหมู่บ้านของชาวอีสานจะมีความสามารถในการทอผ้า แต่จะแตกต่างกันไปตามสภาพแวดล้อม หรือ ประเพณีวัฒนธรรม ของแต่ละท้องถิ่น ซึ่งเป็นผ้าทอด้วยมือ และใช้วัตถุดิบในท้องถิ่นคือ ฝ้าย ปลูกกันเองแล้วมาทำเป็นเส้นด้ายและนำมาย้อมสีธรรมชาติ คือ เปลือกไม้ที่มีอยู่ในท้องถิ่น จึงนับได้ว่าการทอผ้าเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่ายิ่ง ควรแก่การอนุรักษ์ให้คงอยู่คู่คนไทยสืบไป กลุ่มทอผ้าไหมแพรวา บ้านแก หมู่ที่ 5 ตำบลโนนศิลา อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ โดยรวบรวมสมาชิกที่มีความรู้ ความสามารถ ทักษะฝีมือในการทอผ้า มาร่วมกันดำเนินกิจกรรม และร่วมกันฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรมการทอผ้าที่ได้รับการถ่ายทอด มาจากบรรพบุรุษ ทั้งยังมีอาชีพเสริมให้แก่ครอบครัว และใช้เวลาว่าง ให้เกิดประโยชน์ มีการประชุมชี้แจง และร่วมรับฟัง ความคิดเห็น ข้อเสนอแนะ ปรึกษาหารือกันเป็นประจำ เพื่อให้กิจกรรมการทอผ้าพื้นเมืองของกลุ่มซึ่งดำเนินการทอผ้าย้อมสี การผลิตยังไม่กว้างขวาง แต่เมื่อสมาชิกได้มีการศึกษา ดูงานฝึกอบรม มีหน่วยงานต่าง ๆ ให้ความช่วยเหลือเพื่อเพิ่มศักยภาพในการผลิต กลุ่มจึงได้เกิดแนวคิด ในการประดิษฐ์ ประยุกต์คิดค้นวิธีการทอผ้าให้มีการพัฒนามากยิ่งขึ้น เช่น เพิ่มลวดลายที่เป็นธรรมชาติลงบนผืนผ้าผลจากการพัฒนาการทอผ้าของกลุ่ม ทำให้กลุ่มได้เข้าร่วมโครงการคัดสรรสุดยอดหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ไทย และได้รับการคัดสรร 5 ดาว ส่งผลให้กลุ่มทอผ้าไหมแพรวา หมู่ที่ 5 ตำบลโนนศิลา อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ มีกำลังใจที่จะพัฒนางานการทอผ้าให้มีคุณภาพมากยิ่งขึ้นปัจจุบันกลุ่มได้ทุ่มเท มุ่งมั่น อย่างเต็มกำลังความสามารถ รวมกับเทคนิคต่าง ๆ มาผสมผสานกันไว้ในผ้าทอที่มีคุณภาพ เนื้อผ้าสม่ำเสมอ ไม่ยืด ไม่หด มีความคงทน มีลวดลายโดดเล่น เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป

อัตลักษณ์(เอกลักษณ์)/จุดเด่นของผลิตภัณฑ์

มาตรฐานและรางวัลที่ได้รับ

1. OTOP คัดสรร 5 ดาว ปี 2546
2. มผช. ผลิตภัณฑ์ผ้าไหมแพรวา ปี 2555

ความสัมพันธ์กับชุมชน

กลุ่มทอผ้าไหมแพรวา บ้านแก หมู่ที่ ๕ ตำบลโนนศิลา อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ มีการใช้แรงงานของคนในหมู่บ้านตั้งแต่เริ่มต้นกระบวนการผลิตไปจนถึงขั้นตอนสุดท้ายออกมาเป็นผืนผ้าแพรวาพร้อมจำหน่าย ซึ่งการทอผ้าไหมแพรวาส่วนหนึ่งใช้แรงงานของสมาชิกภายในกลุ่ม การย้อมสีไหม การเก็บลวดลายของผ้าไหมก็ใช้สมาชิกภายในกลุ่มที่มีความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ในการเก็บลวดลาย ซึ่งเป็นการพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันและแบ่งหน้าที่กันทำ เมื่อกลุ่มมีรายได้จากการจำหน่าผลิตภัณฑ์ในรอบปีก็จะนำผลกำไรมาจัดสรรโดยแบ่งให้สมาชิกส่วนหนึ่ง สมทบเก็บไว้ให้กลุ่มส่วนหนึ่ง และนำไปใช้ในการสาธารณประโยชน์และสวัสดิการของหมู่บ้านเพื่อใช้ในการพัฒนาหมู่บ้านอีกส่วนหนึ่ง ทำให้คนในหมู่บ้านมีอาชีพเสริม มีรายได้เพิ่มขึ้น มีความรักความสามัคคีกันของคนในหมู่บ้าน นำมาซึ่งการมีครอบครัวอบอุ่น ชุมชนเข้มแข็งอย่างยั่งยืน

กระบวนการผลิต

วัตถุดิบและส่วนประกอบ

อุปกรณ์ที่ใช้ในการทอและประดิษฐ์ลาย
เนื่องจากการทอผ้าไหมแพรวามีหลายลำดับขั้นตอนที่ผู้ทอต้องมีทักษะและใช้ความประณีตในการทอกับยังต้องใช้อุปกรณ์หลายชนิดในการทอประดิษฐ์อุปกรณ์สำคัญๆที่ต้องใช้ในการทอประดิษฐ์ลายผ้า มีดังนี้
1. ฟืม เป็นอุปกรณ์ที่ทำจากไม้เนื้อแข็งทำเป็นกรอบสี่เหลี่ยมมีฟันหลายซี่คล้ายหวีซึ่งมีทั้งทำด้วยลวดและไม้แต่ในปัจจุบันนิยมใช้ลวดทำ
2. เขาหรือเหา คืออุปกรณ์ที่ทำขึ้นจากเส้นด้ายที่ถักขึ้นเพื่อใช้กันไม่ให้เส้นไหมที่ผูกไว้กับหูกทอผ้าเลื่อนยุ่งไปมาเขาแต่ละอันจะใช้เก็บเส้นไหมไว้เขาละเส้น
3. หูกทอผ้า คือโครงสร้างที่ทำจากไม้เนื้อแข็งที่นำมาประกอบเข้าด้วยกันเป็นโครงสี่เหลี่ยมขนาดค่อนข้างกว้างใหญ่และมีความแข็งแรงพอที่จะรับน้ำหนัก
คนทอผ้าที่ต้องเข้าไปนั่งในขณะทอผ้าได้แปรงหวีหูกคืออุปกรณ์ที่ทำมาจากเส้นใยจากต้นตาลทำให้มีลักษณะคล้ายแปรงขนาดใหญ่ใช้สำหรับช่วยหวีเส้นไหมให้เรียบเพื่อให้นำไปทอให้ง่ายขึ้น
4.ไม้เก็บขิด คืออุปกรณ์ที่ทำจากแผ่นไม้เรียบมีลักษณะแบน กว้างประมาณ 7-8 เซนติเมตร ยาวประมาณ 1 เมตรปลายด้านหนึ่งของไม้เก็บขิดลักษณะเรียวแหลมเพื่อช่วยให้ใช้สะดวกในการสะกิดหรือเขี่ยเส้นไหมในขณะประดิษฐ์ลายผ้า
5.ไม้ค้ำขิด คือ ไม้ที่เป็นแผ่นบางๆมีลักษณะคล้ายไม้เก็บขิด แต่มีความกว้างมากกว่ามีปลายด้านหนึ่งเป็นปลายแหลมเพื่อให้สอดตามไม้ขิด และค้ำไว้ให้ยกขึ้นแล้วสอดนิ้วเพื่อสอดเส้นด้ายสีต่างๆ เพิ่มเข้าไปให้เป็นลวดลาย
6.หลอด และกระสวยหลอด ทำมาจากไม้ปล้องกลมเล็ก ๆ ตัดเป็นท่อน ๆ ยาวประมาณ 5-6 เซนติเมตร เป็นไม้กลวงมีรูยาวตลอดใช้สำหรับพันเส้นไหมต่าง ๆที่เตรียมไว้ประดิษฐ์ลาย กระสวยหลอด คือไม้เนื้อแข็งที่นำมาถากให้เป็นลำรางรูปคล้ายเรือ ยาวประมาณ 30-40 เซนติเมตรที่ตรงกลางของกระสวยเซาะเป็นล่องลึกมีแกนยึดหัวท้ายเพื่อนำหลอดพันเส้นไหมที่เตรียมไว้สอดยึดเข้าไป

ขั้นตอนการผลิต

กระบวนการ/ ขั้นตอนการผลิต รวมถึงวัตถุดิบที่ใช้ผลิต มีดังต่อไปนี้
ไหมไทยคุณภาพดี 1.5 กิโลกรัม นำมาฟอกกาวไหม แล้วย้อมด้วยสีโดยสามารถย้อมได้ทั้งสีเคมี และสีธรรมชาตินำเส้นไหมที่ผ่านการย้อมสีแล้วนำมาสู่กระบวนการกวักการทำให้เป็นไส้หูก 1 เครือ โดยมีความยาว 4 เมตรนำเครือหูกที่ได้แล้วนำมาสืบหรือต่อกับต้นแบบลวดลายที่อยู่ในฟืม แล้วเริ่มกระบวนการทอลวดลายที่เก็บบรรจุไว้ที่เขาหูกโดยทอเฉพาะลายต้นแบบที่ไม่ซ้ำลายโดยทอให้ได้ 10 ลาย อาจจะมีบางลายที่ผู้ทอพัฒนาลวดลายบ้างแต่ก็ยังคงไว้ซึ่งเอกลักษณ์ของลายผ้าแพรวาที่มีมาตั้งแต่สมัยโบราณการประดิษฐ์ลวดลายบนผืนผ้าเรียงลำดับดังนี้ เริ่มจากการทอส่วนชายครุย การทอลายเล็ก การทอส่วนที่เป็นผืนผ้า การทอลายที่เชิงผ้า การทอลายหลักหรือลายใหญ่

เทคนิค/เคล็ดลับในการผลิต

ในการทอผ้าไหมแพรวาถ้าทำให้ผืนผ้ามีความเรียบ เส้นด้ายสม่ำเสมอ มีความคงทน จะต้องนำเส้นด้ายไปชุบให้เปียกแล้วนำไปต้มใส่ข้าวจ้าวประมาณ 3 กำมือ ต่อด้าย 1 กิโลกรัม ต้มประมาณ 1 ชั่วโมง นำด้ายมาขยำให้เข้ากันแล้วนำไปผึ่งแดดให้แห้ง ซึ่งจะทำให้เส้นฝ้ายที่เรานำมาทอมีความเหนียว ซึ่งเป็นภูมิปัญญาชาวบ้านที่ได้รับการถ่ายทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ โดยใช้วัตถุดิบที่มีในท้องถิ่นมาประยุกต์ใช้

ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มทอผ้าไหมแพรวา

ที่อยู่ 8 5 บ้านแก - - ตำบลโนนศิลา อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ 46140

0857577543

-

otoptoday@gmail.com

ประธานกลุ่มผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มทอผ้าไหมแพรวา

ที่อยู่ 8 5 บ้านแก - - ตำบลโนนศิลา อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ 46140

0857577543

-

otoptoday@gmail.com

แหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์

1. จำหน่ายที่กลุ่มทอผ้าไหมแพรวา
ตั้งอยู่บ้านเลขที่ 8 หมู่ที่ 5 บ้านแก ตำบล โนนศิลา อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ 46140โทร. 0857577543
2. เครือข่ายการผลิตภายในตำบล นอกเขตพื้นที่ตำบล และอำเภอ
3. ตามที่ส่วนราชการจัดให้มีกิจกรรมการจำหน่ายสินค้าขึ้น

เส้นทางคมนาคม : โดยรถโดยสารประจำทาง
จากกรุงเทพมหานคร ถึง สถานีรถโดยสารประจำทางจังหวัดกาฬสินธุ์
จากสถานีรถโดยสารประจำทางจังหวัดกาฬสินธุ์ ถึง บ้านแก หมู่ที่ 5 ตำบลโนนศิลา อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์