ผ้าทอมือย้อมสีธรรมชาติ

หมวด : ผ้า เครื่องแต่งกาย

ผลิตภัณฑ์

ประวัติความเป็นมา

หมู่บ้านเค็งตั้งอยู่หมู่ที่ 4 ตำบลศรีสุขอำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานีเป็นอีกหมู่บ้านหนึ่งที่มีการสืบทอดภูมิปัญญาด้านการทอผ้ามาจากบรรพบุรุษโดยเดิมทีเป็นการทอผ้าฝ้าย ที่ทำเองทุกกระบวนการตั้งแต่ปลูกต้นฝ้าย เข็นฝ้าย จนกระทั่งทอ แต่ในยุคสมัยปัจจุบันไม่มีที่ดินสำหรับปลูกต้นฝ้ายเนื่องจากกลายเป็นบ้านเรือนและที่นาเสียส่วนใหญ่จึงมีการทอผ้าโดยซื้อฝ้ายจากผู้จำหน่ายมาใช้แทน
ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำนาหรือเกษตรกรในยามที่ว่างจากการทำนาชาวบ้านจะรวมตัวกันหาอาชีพเสริมเพื่อเป็นการเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัวด้วยเหตุนี้ นางสมัย ภูธิจักรซึ่งมีความรู้ความสามารถด้านการทอผ้า จึงได้ชักชวนชาวบ้านที่มีความสนใจตรงกัน ตั้งกลุ่มทอผ้าขึ้นมาและมีผู้เข้าร่วมเป็นประมาณ 26 คนทำให้มีกลุ่มทอผ้าของหมู่บ้านเกิดขึ้นจนถึงปัจจุบัน

อัตลักษณ์(เอกลักษณ์)/จุดเด่นของผลิตภัณฑ์

มาตรฐานและรางวัลที่ได้รับ

1) ม ผ ช. 15/2552
2) OTOP คัดสรร 4 ดาว

ความสัมพันธ์กับชุมชน

ผ้าทอมือย้อมสีธรรมชาติเป็นผลผลิตภายในชุมชน ที่เอื้อต่อธรรมชาติและวัฒนธรรมของชุมชนในการดำรงชีวิตตามประเพณีที่สืบทอดกันมา แรงงานเกิดจากการรวมกลุ่มของคนในชุมชน ร่วมแรงร่วมใจกันทำงาน สร้างความสามัคคี เอื้ออารีต่อกัน ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้ชุมชนเข้มแข็ง นอกจากเป็นงานที่สร้างรายได้ให้คนในกลุ่มแล้ว ยังสามารถเป็นแหล่งเรียนรู้ของเยาวชนและบุคคลทั่วไปได้อีกด้วย

กระบวนการผลิต

วัตถุดิบและส่วนประกอบ

1) เส้นฝ้าย
2) วัตถุดิบที่ใช้ในการย้อมผ้า ปัจจุบันเรานำพืชสมุนไพรและเปลือกไม้ที่มีอยู่มากมายในท้องถิ่นมาใช้ย้อมสีธรรมชาติจากพืชพืชพื้นบ้านเหล่านี้สามารถส่วนต่าง ๆ ของต้นไม้มาต้มเคี่ยวให้เกิดเป็นสีเข้มขึ้นแล้วนำฝ้ายที่มีมาย้อมเพื่อให้เกิดสีต่างๆหลากหลายสวยงาม เช่น เปลือกไม้, รากไม้, ใบไม้, ดอก ผล หรือเมล็ด
3) หูก
4) ฟืม (เครื่องมือใช้ในการทอ)
5) กง/และอัก(ใช้ในการกวักด้าย)
6) หลักตีนกง (ไม้ที่ใช้ยึดทั้งสองข้างในการกวักด้าย)
7) หลา
8) กระสวย
9) กี่
10) เขายาว
11) หลอดใส่ด้าย
12) ไม้ค้าฟืม

ขั้นตอนการผลิต

1) การเตรียมฝ้าย
1.1 นำเส้นฝ้ายดิบไปแช่น้ำ 1คืน เพื่อให้ฝ้ายอิ่มน้ำ
1.2 นำฝ้ายที่แช่น้ำแล้วมาตำในครก เพื่อให้ฝ้ายนิ่ม
1.3 นำฝ้ายที่ตำแล้วมารีดน้ำออกและเป็นการยืดเส้นฝ้ายไปในตัว
1.4 นำฝ้ายไปต้มรวมกับข้าวเจ้า ต้มจนข้าวสารเหลวเป็นเนื้อเดียวกัน ใช้เวลาประมาณ 2 ชั่วโมง
1.5 นำฝ้ายที่ต้มแล้ว มาขยี้ มาคลึงเส้นด้ายเพื่อให้น้ำข้าวเคลือบเส้นฝ้ายอย่างทั่วถึง เป็นการเพิ่มความทนทานของเส้นฝ้าย
1.6 บิดน้ำให้หมาด แล้วนำเส้นฝ้ายมาดึงให้ตึงเสมอกัน ตากให้แห้ง
2) การเตรียมย้อม
2.1 นำฝ้ายที่ผ่านกระบวนการเตรียมฝ้าย มาแช่น้ำประมาณ 30 นาที
2.2 นำเปลือกไม้ มาเคี่ยวจนได้น้ำสี ใช้เวลาประมาณ 3 ชั่วโมง
2.3 นำฝ้ายที่แช่น้ำมาบิดให้หมาด แล้วนำลงย้อมในน้ำสีที่เตรียมไว้โดยต้มน้ำสีประมาณ30 นาที ยกขึ้นแล้วล้างน้ำสะอาด 1 ครั้ง
2.4 นำฝ้ายที่ได้ มาชุบน้ำอับไอ่ เพื่อเคลือบสีกันสีตก (น้ำอับไอ่ ใช้ผักอับไอ่นำมาตำและขยี้กับน้ำแล้วกรองเอาเศษใบออกนำน้ำมาใช้)
2.5 นำฝ้ายไปล้างน้ำสะอาดอีก 2ครั้งบิดให้หมาด แล้วนำเส้นฝ้ายมาดึงให้ตึงเสมอกัน ตากให้แห้ง
3) การเตรียมทอ
3.1 เส้นฝ้ายที่ผ่านการย้อม มากวักด้ายเข้าอัก เพื่อใช้เป็นเส้นเครือหูก โดยใช้กงและอักเป็นอุปกรณ์
3.2 นำอักที่กวักได้พอแล้ว มาทำการค้นเส้นด้ายที่ใช้เป็นเส้นเครือ
3.3 การสืบหูกนำเครือด้ายที่ค้นเสร็จแล้วกางเพื่อดึงให้เส้นไหมตึงเท่ากันนำเครือไหมที่ตึงเท่ากันแล้วมาต่อใส่ฟืมโดยการผูกติดกับกกหูก
3.4 วิธีกางหูก นำฟืมที่สืบเครือหูกแล้วไปกางใส่กี่โดยดึงเส้นฝ้ายให้ตึงสม่ำเสมอทุกเส้นหูกที่กางเสร็จแล้วจะต้องเรียงเส้นฝ้ายหลังฟืมโดยแยกเส้นฝ้ายออกไม่ให้ติดกันความยาวประมาณ 1 เมตรนำไม้หลาว 2 อันเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 0.5 ซม. มาสอดคั่นให้เส้นฝ้ายของเครือหูกไขว้กันเป็นกากบาทอยู่หลังฟืมเพื่อให้เลื่อนฟืมไปข้างหน้าในเวลาทอได้สะดวก
3.5 การปั่นหลอดหรือกรอฝ้ายเพื่อเป็นเส้นทอ แก้ฝ้ายที่มัดเป็นเปราะๆออกก่อนนำปอยฝ้ายที่แก้เสร็จขึงใส่กงแล้วดึงเงื่อนไหมมาผูกติดกับหลอดที่อยู่เข็มไนใช้มือปั่นหลาหรือไนโดยการหมุนเวียนเมื่อครบตามขนาดที่ต้องการแล้วปลดออกจากหลานำหลอดด้ายไปทอโดยใช้ร่วมกับกระสวย จากนั้นทำการทอจนกระทั่งได้ผ้าฝ้ายทอมือย้อมสีธรรมชาติที่มีลวดลายประณีตสวยงาม

เทคนิค/เคล็ดลับในการผลิต

1) การทดลองใช้เปลือกไม้ที่มีในท้องถิ่นผลิตสีย้อมที่หลากหลาย มีการพัฒนาและค้นหาสีใหม่ ๆ อยู่เสมอ
2) การนำภูมิปัญญาดั้งเดิมมาแก้ปัญหาสีซีดง่ายของผ้าย้อมสีธรรมชาติ โดยการใช้ผักอับไอ่มาเคลือบสีทำให้สีผ้าสดใสยาวนานขึ้น
3) การนำวัตถุดิบทางธรรมชาติมาใช้ในกระบวนการผลิตทำให้ปลอดภัยทั้งต่อผู้ผลิตและผู้บริโภค

ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มสตรีทอผ้าบ้านเค็ง

ที่อยู่ 25 4 - - ตำบลศรีสุข อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี 34150

080-7358104

-

otoptoday@hotmail.com

ประธานกลุ่มผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

นางสมัย ภูธิจักร

ที่อยู่ 25 4 - - ตำบลศรีสุข อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี 34150

080-7358104

-

otoptoday@hotmail.com

แหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์

1) กลุ่มสตรีทอผ้าบ้านเค็ง
2) คำสั่งซื้อภายในชุมชน
3) งานแสดงสินค้าระดับอำเภอ จังหวัด / งานOTOP
4) พ่อค้าคนกลางสั่งผลิตงานตามสั่ง