ผ้าลายดอกผักแว่น

หมวด : ผ้า เครื่องแต่งกาย

ผลิตภัณฑ์

ประวัติความเป็นมา

การทอผ้าของบ้านหนองคูณเริ่มมีการทอผ้าตั้งแต่สมัยก่อน ประมาณ 100 ปีที่ผ่านมาโดยผ้าที่ทอเรียกชื่อกันว่า ผ้าฝ้ายทอลายตีนกา ซึ่งผ้าที่ทอจะเป็นผ้าที่นำเส้นด้ายมาทำเองจากธรรมชาติ โดยมีการปลูกเอง เข็นด้ายเอง ซึ่งวัตถุดิบที่ใช้คือ ดอกฝ้าย และนิยมทอเป็นผ้าถุงต่อมาเมื่อมีพ่อค้านำผ้าเข้ามาขายตามตลาดนัดในชุมชนทำให้ชาวบ้านเลิกทอผ้าไป แต่ก็มีบางครัวเรือนที่ทอผ้าใช้เองบางส่วน ตัวอย่างเช่น นางพิกุล พั่วชู ซึ่งเป็นบุตรสาวของนางมาย แสงแดง ผู้มีความรู้และเป็นผู้เรียกผ้าทอ ลายตีนกา นี้ว่า ผ้าทอลายดอกผักแว่น ก็ได้ทอผ้านี้ขึ้น แต่ไม่ได้มีการรวมกลุ่มเพราะขณะนั้นยังไม่ถือว่าเป็นผ้าลายที่เป็นเอกลักษณ์ของอำเภอโพธิ์ไทร จนมาถึงปี พ.ศ. ๒๕๔๓ รัฐบาลมีนโยบายส่งเสริมและสนับสนุนโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์(นตผ.)ขึ้น ทำให้ชาวบ้านหันกลับมาเริ่มทอผ้ากันอีกและคิดว่าเป็นการสืบทอดภูมิปัญญาจากบรรพบุรุษและเป็นการหาอาชีพเสริมเพื่อเพิ่มรายได้ให้แก่ครอบครัว จึงได้รวมกลุ่มกันขึ้นและได้รับความร่วมมือจากนางมาย แสงแดง อายุ ๗๗ ปี ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ ความสามารถ และเชี่ยวชาญทางด้านการทอผ้าลายตีนกา และเป็นเพียงผู้เดียวที่สามารถถ่ายทอดความรู้และฝึกสอนในด้านการเก็บเขาเพื่อทำให้เกิดลวดลายและเป็นคนแรกที่เปลี่ยนชื่อผ้าลายตีนกาเป็นผ้าลายดอกผักแว่นและได้รับการสนับสนุนจากนายประศาสตร์ ผลแก้ว นายอำเภอโพธิ์ไทร และตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๓ เป็นต้นมา ผ้าลายตีนกาก็ได้เปลี่ยนชื่อเป็นผ้าลายดอกผักแว่น และเมื่อวันที่ ๑๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๖ นางมนัส แก้วประพันธ์ พัฒนาการอำเภอโพธิ์ไทรได้ประสานการจดสิทธิบัตรภูมิปัญญา จึงทำให้ผ้าทอลายดอกผักแว่น เป็นผ้าทอลายเอกลักษณ์ของอำเภอโพธิ์ไทร

อัตลักษณ์(เอกลักษณ์)/จุดเด่นของผลิตภัณฑ์

2) ส่วนประกอบที่เป็น เส้นยืน มี ๒ สี สีละ ๒ เส้น
3) ส่วนประกอบที่เป็นดอกขัดเป็นสีขาวสับหว่างให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ทอ ๒ สี ๒ เส้น (ทอยกดอก)
4) ใช้ฟืม ๔ เขา ๔ ขาเหยียบ
ปัจจุบันชาวบ้านนิยมทอผ้าลายดอกผักแว่นหลายสีตามความนิยมแต่ยังคงความเป็นเอกลักษณ์การยกดอกสีขาวในทุกผืนผ้า ซึ่งมีลักษณะโดดเด่นและมีความประณีต

มาตรฐานและรางวัลที่ได้รับ

1) มาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน
2) OTOP คัดสรร ๔ ดาวปี ๒๕๕๕
3) ทะเบียนวิสาหกิจชุมชน

ความสัมพันธ์กับชุมชน

เดิมการทอผ้าลายดอกผักแว่นหรือเดิมเรียกว่าผ้าลายตีนกาจะเริ่มตั้งแต่การปลูกฝ้ายโดยชาวบ้านจะปลูกฝ้ายเองและนำฝ้ายที่ปลูกเมื่อถึงช่วงเวลาเก็บเกี่ยวผลผลิตนำมาเข็นเข้าขั้นตอนการทอผ้าเองการทอผ้าจะทำการทอในเวลากลางวันซึ่งผู้หญิงจะเป็นผู้ทำการทอผ้า แต่การเข็นฝ้ายให้เป็นเส้นจะเข็นหรือทำกันในตอนกลางคืนโดยเรียกชื่อว่า การลงข่วงเข็นฝ้าย โดยผู้หญิงจะมาร่วมเข็นเป็นกลุ่มมีการก่อกองไฟเพื่อให้แสงสว่างในตอนกลางคืน เพราะสมัยนั้นในหมู่บ้านยังไม่มีไฟฟ้าใช้เหมือนในปัจจุบัน การก่อกองไฟจะใช้ฟืนซึ่งหาได้ตามธรรมชาติภายในหมู่บ้านมาเป็นเชื้อเพลิงในการก่อกองไฟและผู้ที่จะมาเข็นฝ้ายส่วนใหญ่จะเป็นหญิงที่ยังไม่ได้แต่งงานหรือเรียกตามภาษาถิ่นว่า ผู้สาว และจะมีผู้ชายมาเล่นดนตรี โดยการเป่าแคน ดีดพิณ เป่าขลุ่ย จีบหญิงสาวที่มาเข็นฝ้าย สำหรับผู้ชายที่มาเล่นดนตรีนั้นจะมีทั้งที่อยู่ในหมู่บ้านเดียวกันและมาจากหมู่บ้านอื่น ซึ่งภาษาถิ่นจะเรียกว่า การลงข่วง เป็นประจำทุกคืนจนถึงเวลาประมาณ 5-6 ทุ่ม จึงเลิกและแยกย้ายกันกลับบ้าน

กระบวนการผลิต

วัตถุดิบและส่วนประกอบ

1) กี่พื้นเมือง
2) ฟืม
3) กระสวย
4) ไม้เก็บ
5) ไม้หลาบ
6) ไม้คิว
7) หลอด
8) อัก, คอนอัก, หลักตีนกง
9) เครื่องกรอด้าย(หลา)
10) ด้ายเทยิ่น(ด้ายสำเร็จ)

ขั้นตอนการผลิต

1) ซื้อเส้นด้ายมาแล้วนำมากวัก เพื่อทำให้เป็นเส้นยาวและเส้นยืน จำนวน ๒ สี
2) นำเส้นด้ายมาค้นใส่หลักเฝือ แล้วมาต่อใส่ฟืม แล้วนำไปกางใส่กี่ที่จะทอผ้า
3) น้ำเส้นด้ายมาปั่นใสหลอดเอเป็นเส้นพุ่ง จำนวน ๒สี
4) นำเส้นด้ายมาใส่กระสวย ใส่ไม่สำหรับเหยียบ ๔ ไม้ ๔ขา
5) เริ่มดำเนินการทอผ้าให้เป็นผืนตามต้องการ
ตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงกระบวนการสุดท้ายใช้เวลา ๓๐ วัน ทอผ้าลายดอกผักแว่นได้ ๓๐ เมตร ปริมาณการผลิต ผ้าทอมือที่ทำจากผ้าด้ายโทเร ผลิตได้เฉลี่ย ๑ เมตร/คน/วัน ทอมือที่ทำจากไหม ทอได้เฉลี่ย ๐.๕ เมตร/คน/วัน

เทคนิค/เคล็ดลับในการผลิต

1) ส่วนประกอบที่เป็นลายดอกผักแว่น (คล้ายดอกผักแว่นที่เป็นธรรมชาติ)
2) ส่วนประกอบที่เป็น เส้นยืน มี ๒สี สีละ ๒ เส้น
3) ส่วนประกอบที่เป็นดอกขัดเป็นสีขาวสับหว่างให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ทอ ๒ สี ๒ เส้น(ทอยกดอก)
4) ใช้ฟืม ๔เขา ๔ ขาเหยียบ
5) ปัจจุบันชาวบ้านนิยมทอผ้าลายดอกผักแว่นหลายสีตามความนิยมแต่ยังคงความเป็นเอกลักษณ์การยกดอกสีขาวในทุกผืนผ้าซึ่งมีลักษณะโดดเด่นและมีความประณีต

ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มทอผ้าลายดอกผักแว่นบ้านหนองคูณ

ที่อยู่ ๑๖๖ 2 - - ตำบลโพธิ์ไทร อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี ๓๔๓๔๐

๐๘๑-๐๗๕๒๐๗๕

-

otoptoday@hotmail.com

ประธานกลุ่มผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

นางควรคิด คุณพาที

ที่อยู่ ๑๖๖ 2 - - ตำบลโพธิ์ไทร อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี ๓๔๓๔๐

๐๘๑-๐๗๕๒๐๗๕

-

otoptoday@hotmail.com

แหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์

1) ที่ตั้งกลุ่มทอผ้าลายดอกผักแว่นบ้านหนองคูณ
2) ศูนย์จำหน่ายผลิตภัณฑ์ร้านวิสาหกิจ อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี
3) ร้านค้าอื่น ๆ ทั้งขายปลีกและส่ง